Bir Tanrıbilimi Okulu olarak Armaş Manastırı

Tarihçiler, Armaş Manastırı tarihini devreler içinde bizlere sunmaktadırlar. Bu devreleri kısaca ele almakta yarar vardır:
Birinci Devre (1610-1784)
Manastırın bu devresine ilişkin sağlam bilgiler oldukça azdır.En güvenilir kaynak Eremya Çelebi Kömürciyan’ın , Armaş yakınında bulunan Kışla köyü kilisesi ile bağıntılı olarak sunduğu bilgilerdir.Bu bilgiler ışığında Armaş Manasırınınn 17. Yüzyılda tanınmış bir ziyaret yeri olduğu belirtilmektedir.Yine 18. Yüzyıl başlarında orada görev yapmış olan Tanrı bilimci Gözetmen
Nigoğayos’un 1720 de Meryem ana kilisesini onardığı ve 1752-1766 yılları arasında görev yapan
İstanbullu Gözetmen Atanasın günümüzde de varlığını sürdüren manastırın çeşmesini yaptırdığı da bilinenler arasında . Bu devre içinde Manastırın , bir Manastır topluluğu kavramından öte ,tanınmış bir ziyaret yeri olarak Nikomedia tinsel önderliği çevre ve kapsamı içerisinde yer aldığı ve çevresindeki, Bahçecik,Adapazarı, Geyve , Pazar, Sölez , Gürle gibi yerler ile birlikte ,bu orun yetki alanı içinde yer aldığı kayıtlardan anlaşılmaktadır.
İkinci devre (1786-1865) Bu devre tarihçilerce bir yenilenme ve ilerleme devri olarak sunulmaktadır. Bu devre içerisinde tinsel Manastır birliğine doğru adımlar atılırken, kilise yapısı temelden yenilenir ve manastır üyeleri için yeni bölümler yapılır. Ancak bir süre sonra çevrede etkin olan türlü çetelerce okul ve kitaplık bölümleri yakılıp talan edilir. Bunun sonucu tüm komplekslerin yeniden yapılanması ve onarılması gereği ortaya çıkar.1820 de Meryem Ana Kilisesi temelden onarım görür, aynı zamanda manastır yapısı genişletilir.
1825 yılında göreve başlayan Armaş Manastırı önderi Gözetmen Stepanos Ağavni zamanında büyük bir yapılanmaya girişilir, Sırasıyla tinsel önderlik yapısı, hacca gelenler için kuzeydeki konuk evi ve öğretim yeri yapılır, ancak tüm bunlar 1865de çıkan yangında büyük zarar görürler. Bu arada manastırın su değirmeninin de çevresi düzenlenir.1865 ten sonraysa manastırın dağınık bir görünüm sergileyen tüm tarlaları birleştirilerek bir çiftlik oluşturulur,ayrıca çiftlik ile ilgili Yeni yapılar yanında ,bir korunun oluşması için geniş çaplı bir ağaç dikme kampanyasına girişilir.Bu devre içerisinde göze çarpan en önemli gelişme ise ,Manastırın basım evinin inşa edilmesinin ve Huys dergisinin yayına başlaması olmuştur.Yine bu devre içinde ,1820 de ivedilikle yapılan kilise yapısının ,tehlikeli görünümde olması nedeniyle temelden yıkılmasına karar verilir.Amaç,daha sağlam ve görkemli bir yapının yapılarak ibadete açılmasıdır.
Üçüncü Devre ( 1876-1888)
Bu devredeki birinci önemli gelişme 1866 da Manastırın yönetiminin Nikomedia tinsel orunundan ayrılarak özerkleşmesidir.Bundan böyle Manastır, kendi iç yönetimi ve kararları yönünden özerk bir görünüm sergileyecekti.Bu bağımsızlaşma ve özerkleşme hareketini destekleyip örgütleyen ise 1868 de Manastır önderliği görevini üstlenen Gözetmen Kevork Aleksanyan olmuştur .Bu kişi , 1866 da temeli, atılan yeni kilise yapısının açılışını 13 Ağustos 1872 de gerçekleştirmiştir. Bu devre içinde basımevinin modernleşmesi çalışmaları da süre gelmiş.Buna bağlı olarak Avrupa’dan yeni makinalar getirilmiştir.
1877-1878 Osmanlı-Rus savaşı nedeniyle ülke genelinde görülen iktisadi zayıflama,doğal olarak Manastırda da görülmüş ,sonuç olarak Gevontyantz okulu kapanmış ,ayrıca çiftliğin ve tarlalarında gelirleri kesilmiştir. En büyük yıkımsa 27 eylül 1888 çıkan büyük yangınla köyün tüm üst bölümünün ,Geontyantz okulunun ve konuk evinin tamamen yok olmuştur.
Dördüncü Devre(1889-1914)
Manastırın en parlak çağı olan ve Dünya Savaşıyla son bulan bu devre içinde manastırın bir manastırdan öteye,Osmanlı-Ermeni Apostalik toplumunun Tanrıbilimi okulu kimliğine büründüğüne tanık olmaktayız. Manastır,Patrik Horen tarafından5 haziran 1889 ‘da yayınlanan kararlar doğrultusunda,imparatorluğun geneline yayılmış olan Ermeni Apostalik topluluğun tüm dinsel kuruluşlarına kaliteli ve eğitimli dinsel önder sağlama amacıyla yeniden yapılanarak doğrudan İstanbul Patrikliğine bağlı Tanrıbilimsel meslek okulu yapısına dönüştü.Oluşturulan bir iç tüzükle “dinsel önder olma isteği içinde olan”17-22 yaşlarındaki gençler öğrenci olarak alınmaya başlandı,Okulun açılış töreni 18 eylül 1889 ‘da yapıldı.1888’deki yangında yok olanın yerine yeni konukevinin temeli 23 haziran 28890’da atıldı.Öğrenciler için oldukça geniş okul yapısı ile ,dış avlunun kuzey-batısı ucunda bir ipekböceği yetiştirme yapısının açılışı da gerçekleştirildi.1892’deyse, o ana dek eksik olan kilise yapısının çan kulesi tamamlandı.1894 yılındaki büyük deprem,birçok yapı gibi okul ve kilise yapılarında da hasara yol açarken ,1895’teki toplumsal olaylardan Babaili önündeki yürüyüşlerden ve Osmanlı Bankası olayından ,okul ve manastır büyük zarar gördü.1895-96 yılarındaki acıklı olaylardan anne -babasız kalan 13-16 yaşlarındaki çocuklar için bir “yetimler sınıfı” oluşturuldu. Mayıs aylarında gerçekleştirilen “ilkbahar haccı” yürüyüşleri de bu olaylar sonucu durma noktasına geldi. Ancak 1898’de geleneksel Kutsal Çarmıh Hac törenlerinde, bir canlanma görüldü.Bu yıllarda bazı imar hareketleri de gerçekleştirildi. “Kırk şehitler adlı” adlı bir çeşmenin açılması ve buranın suyunun kullanımıyla ,Akmeşe genelindeki çeşmelerin kireçli sularının kullanımından oluşan mide rahatsızlıklarının önü alındı. Yine manastır fırının yanında yeni bir bina yapıldı.1903 yılında daha önce oluşturulan “yetimler sınıfına” son verildi.13 Ağustos 1905’te, yıllarca manastır ve okulun maddi-manevi hamisi konumundaki Apik efendi Uncuyan öldürülünce,manastır ve okul çok zor duruma düştü. Ancak kardeşi Mateos Efendi Uncuyan’n yardımları sürdürmesiyle ,sistem canlanmaya başlandı.1905’te su değirmenin üstünde önemli onarımlar gerçekleştirilirken,bendin sağ kolu temelden yeniden yapıldı.
1908’de meşrutiyetin ilanıyla,okul yönetiminin rahatladığını söyleyebiliriz. Bu dönemde, kilise yapısının kubbesinin kurşun örtüsünün yenilenmesi göze çarpmaktadır.28 eylül 1909’da su değirmeninin yüksek su akıntısının duvarları yeniden yapılmış,1910 temmuzun da sebzelik binası, 1911 de kilisenin değerli eşyalarını koruma altına almak için bir bölüm yapılmıştır.1911 yılı haziranında ,su değirmenin yanına ek bir bina yapılmış ve 47 beygir gücünde yeni bir motor konulmuştur.2 ağustos 1912 ‘de çiftlik yamacı üstüne,Anadolu demiryolları müdürü B.Hügnen’n’in yardımıyla bir tahta köprü yükseltilmişti 1913 Haziranında,su değirmeninin tahta çarkı yenilenmiş ve değirmene yeni bir öğütücü konulmuştur.Ocak 1914 yılında ise manastırın mutfak ocağı aksamı temelden yenilenmiştir.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s


%d blogcu bunu beğendi: